Kabinet regelt compensatie voor weduwen van KNIL-militairen

Vertaald uit het Engels, laatst gecontroleerd op 20 oktober 2026. Lees het oorspronkelijke artikel in het Engels

Het kabinet heeft besloten dat weduwen en weduwnaars van ambtenaren en militairen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in dienst waren van de regering van Nederlands-Indië een financiële vergoeding krijgen voor het salaris dat hun echtgenoten nooit hebben ontvangen. Volgens de NOS volgt het besluit op jaren van politieke discussie. Wie in aanmerking komt, moet zelf een aanvraag indienen.

Wat er gebeurde

Volgens de NOS geldt de nieuwe regeling voor de nabestaande echtgenoten van ambtenaren en militairen die tijdens de oorlog in dienst waren van het koloniale bestuur van Nederlands-Indië, het huidige Indonesië. De regeling is een aanvulling op een regeling uit 2015 voor de KNIL-militairen en ambtenaren zelf. Het KNIL was het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger.

De uitkering is een vergoeding voor misgelopen salaris. De NOS meldt dat de regeling alleen geldt voor weduwen en weduwnaars, niet voor hun erfgenamen. Kinderen of andere familieleden van een overleden weduwe of weduwnaar kunnen dus niet namens hen een aanvraag doen.

De betrokkenen moeten zelf een aanvraag indienen. Het kabinet heeft aangegeven wanneer dat kan. Wie mogelijk in aanmerking komt, doet er goed aan de officiële datum bij de overheid na te gaan voordat hij of zij actie onderneemt. Na ontvangst van een aanvraag volgt individueel archiefonderzoek om vast te stellen of de aanvrager recht heeft op de vergoeding. De NOS wijst erop dat er geen centrale dossiers of archieven zijn waarin deze gegevens zijn vastgelegd, zodat elk geval afzonderlijk moet worden onderzocht.

Minister Sterk van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) erkende dat de regeling haar grenzen heeft. “Ik ben mij er zeer van bewust dat volledig rechtsherstel voor deze weduwen en weduwnaars nooit kan worden geboden”, zei de minister volgens de NOS. “Wat hun tijdens en na de Tweede Wereldoorlog is overkomen, kan nooit worden teruggedraaid of ongedaan gemaakt.”

De achtergrond

Tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië kregen ambtenaren, leraren en militairen geen salaris. Volgens de NOS begon de discussie over deze onbetaalde lonen direct na de oorlog. De Nederlandse regering was echter niet wettelijk verplicht de achterstallige salarissen uit te betalen en heeft dat lange tijd geweigerd.

Pas in 2015 kregen KNIL-militairen van de overheid een bedrag van 25.000 euro voor hun achterstallige soldij. Het toenmalige kabinet sloot daarover een akkoord met het Indisch Platform 2.0, een organisatie die opkwam voor Indische en Molukse militairen. Volgens de NOS meldden zich destijds ongeveer 600 mensen voor die regeling.

De nabestaande echtgenoten vielen buiten dat akkoord uit 2015. Het nieuwe besluit dicht dat gat, althans voor weduwen en weduwnaars die nog in leven zijn en een aanvraag kunnen indienen.

Waarom dit ertoe doet als u in Nederland woont

In Nederland woont een grote Indische en Molukse gemeenschap. Velen van hen kwamen hierheen na de onafhankelijkheid van Indonesië. Voor veel families is de kwestie van de onbetaalde salarissen uit de oorlog al generaties lang een open zaak. Als u deel uitmaakt van deze gemeenschap, of erin bent getrouwd, kan dit besluit uw familie rechtstreeks raken.

Dit is wat de bron duidelijk maakt:

• Wie kan een aanvraag doen: weduwen en weduwnaars van ambtenaren en militairen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in dienst waren van de regering van Nederlands-Indië.
• Wie geen aanvraag kan doen: erfgenamen. Als de weduwe of weduwnaar is overleden, gaat het recht niet over op kinderen of andere familieleden.
• Hoe het werkt: de betrokkene moet zelf een aanvraag indienen. De uitbetaling gaat niet automatisch.
• Wat er daarna gebeurt: bij elke aanvraag volgt individueel archiefonderzoek om te controleren of iemand in aanmerking komt, omdat er geen centrale archieven bestaan.

Omdat veel van de rechthebbenden waarschijnlijk op hoge leeftijd zijn, willen familieleden hen misschien helpen bij de voorbereiding. Het kan nuttig zijn persoonlijke documenten te verzamelen waaruit blijkt dat een echtgenoot in dienst was van het koloniale bestuur, zoals brieven, arbeidspapieren of militaire stukken, aangezien er volgens de NOS geen centraal archief is om op terug te vallen. De NOS meldt niet welke documenten nodig zullen zijn, dus wacht de officiële informatie af voordat u ervan uitgaat wat er nodig is.

Voor internationals die geen deel uitmaken van deze gemeenschap biedt het besluit toch een nuttige inkijk in de Nederlandse politiek. De nalatenschap van het koloniale bewind in Indonesië blijft een gevoelig onderwerp, en vragen over erkenning en herstel voor wie getroffen is door de oorlog en de nasleep ervan komen in Den Haag steeds weer terug. De woorden van de minister zelf, dat volledig rechtsherstel niet mogelijk is, laten zien hoe de regering deze regeling ziet: als een erkenning en niet als een volledige afwikkeling.

Waar u verder op moet letten

De belangrijkste volgende stap is de opening van de aanvraagprocedure. Let voor die tijd op officiële informatie van de overheid over hoe u een aanvraag indient, welke documenten nodig zijn en hoe het archiefonderzoek wordt uitgevoerd. De NOS meldt niet hoe hoog de uitkering voor weduwen en weduwnaars is, dus ook het bedrag is iets om in de gaten te houden.

Het is ook de moeite waard om te volgen hoeveel mensen zich melden. Volgens de NOS deden ongeveer 600 mensen een aanvraag onder de regeling uit 2015 voor de militairen zelf. Hoeveel nabestaande echtgenoten nog een aanvraag kunnen indienen, staat niet in de bron.

Let ten slotte op reacties van organisaties die de Indische en Molukse gemeenschappen vertegenwoordigen, waaronder het Indisch Platform 2.0, dat over het akkoord van 2015 onderhandelde. De uitsluiting van erfgenamen kan een punt van discussie worden, omdat veel weduwen en weduwnaars uit deze generatie al zijn overleden.

Bron: NOS Politiek