Nederlands Filmfonds betaalde € 550.000 voor Greenaway-film die er nooit kwam

Vertaald uit het Engels, laatst gecontroleerd op 31 oktober 2026. Lees het oorspronkelijke artikel in het Engels

Het Nederlands Filmfonds heeft ruim 550.000 euro subsidie uitgekeerd aan een spraakmakende speelfilm van regisseur Peter Greenaway die nooit is voltooid. Uit gezamenlijk onderzoek van Nieuwsuur en NRC, waarover de NOS bericht, blijkt dat het fonds uitzonderingen maakte op zijn eigen regels en niet controleerde of de film werkelijk af was.

Wat er gebeurde

Het gaat om Lucca Mortis, van de bekende Britse arthousefilmmaker Peter Greenaway, die in Amsterdam woont. Volgens de NOS was het een prestigieus project met Oscarwinnaars Dustin Hoffman en Helen Hunt in de hoofdrollen en een verwacht budget van meer dan 13 miljoen euro. In 2023 zegde het Filmfonds via een subsidieregeling ruim 600.000 euro toe. Die regeling moet het voor filmmakers aantrekkelijk maken om Nederlanders in dienst te nemen en zo de Nederlandse filmindustrie een impuls geven.

Volgens de regeling moet bij de aanvraag vaststaan dat de film in Nederland wordt vertoond. Die garantie ontbrak. Zakelijk directeur George van Breemen van het fonds zei tegen de verslaggevers: “Wij geloven in de productie. Dan kunnen we een uitzondering maken.” Volgens het fonds was dat vertrouwen gebaseerd op “de regisseur, de cast en mensen met een brede staat van dienst” die bij het project betrokken waren.

De NOS meldt dat het fonds geen achtergrondonderzoek deed naar de hoofdproducent, Facing East. Ten tijde van de subsidieprocedure waren de eigenaren daarvan in drie landen verwikkeld in rechtszaken over wanbetaling. Aanvragers moeten ook aantonen dat de helft van de financiering rond is. Facing East zei het geld te hebben, maar bewijs daarvoor was er niet. De aanvraag zelf werd ingediend door een Nederlands productiebedrijf, Witfilm, dat schreef dat Netflix een contract van 2,5 miljoen euro aan het opstellen was. Netflix zegt nooit van het project te hebben gehoord.

Al snel kwamen er financiële problemen aan het licht. Dustin Hoffman kwam de eerste draaidagen niet opdagen omdat hij niet was betaald. Witfilm meldde dat niet aan het fonds, hoewel de regels dat wel voorschrijven. In berichten aan een crewlid schreef Witfilm dat het fonds “(nog) niet” van de problemen mocht weten, “anders komt het geld niet”. Op vragen antwoordt Witfilm dat het het fonds informeert wanneer dat “verstandig en noodzakelijk” is, en dat het stilleggen van de opnamen “geen directe invloed” had op het Nederlandse deel van de productie.

Toen de opnamen eenmaal begonnen, werden ze meerdere keren stilgelegd omdat betalingen uitbleven. Daarna ontstond er onenigheid over de montage. Facing East maakte een versie zonder betrokkenheid van Greenaway, maar ook die versie kwam niet af, onder meer omdat de mensen die eraan werkten niet of niet volledig werden betaald. Volgens de NOS wachten wereldwijd nog minstens tien mensen op hun geld, in sommige gevallen tienduizenden euro’s. De producenten stuurden een onvoltooide versie van de film in bij het filmfestival van Cannes.

Verschillende betrokkenen meldden de problemen bij het Filmfonds. Toch werd vorig jaar de derde termijn van de subsidie uitbetaald, nadat Witfilm het fonds had laten weten dat er een definitieve versie van de film was, een zogeheten “picture lock”. Volgens de regels mag het fonds pas betalen als het die versie heeft gezien en goedgekeurd. Zo’n versie was er niet, en het fonds controleerde dat niet. Het Filmfonds erkent nu dat het nooit een definitieve montage heeft ontvangen. Het betaalde op basis van gemaakte kosten en een e-mail waarin Witfilm sprak van “een heel bijzondere film”. Volgens het fonds zou zonder de subsidie “de betaling aan crew en cast” zijn vastgelopen.

Waarom dit ertoe doet als u in Nederland woont

Het Filmfonds verdeelt volgens de NOS jaarlijks zo’n 100 miljoen euro aan subsidies. Dat is publiek geld, en de zaak roept vragen op over hoe zorgvuldig het wordt verstrekt. Hoogleraar bestuursrecht Jacobine van den Brink noemt het optreden van het fonds onzorgvuldig. “Als je voorschotten geeft, moet je ervoor zorgen dat aan de voorwaarden is voldaan, want het is publiek geld”, zei ze.

Het verhaal is ook van belang voor mensen die in de Nederlandse filmsector werken of daar willen werken:

• Eerlijkheid voor aanvragers. Van den Brink noemde het plotseling laten vallen van de vertoningseis “niet eerlijk en niet transparant”, en voegde eraan toe: “Zeker niet tegenover andere potentiële aanvragers, die misschien niet aanvragen omdat ze denken dat ze geen kans maken.”
• Onbetaalde crew. De regeling is bedoeld om werk te scheppen voor Nederlandse filmprofessionals, maar wereldwijd hebben nog minstens tien mensen geld tegoed voor hun werk aan deze productie.
• Voor filmliefhebbers. Ondanks de subsidievoorwaarde dat de film in Nederland wordt vertoond, is er geen afgemaakte film om te bekijken en ook geen releasedatum.

Waar u verder op moet letten

Het Filmfonds zegt dat het onderzoek van Nieuwsuur en NRC “nieuwe informatie” heeft opgeleverd. Het wil vóór het einde van het jaar van Witfilm horen wanneer de film uitkomt. Komt er geen duidelijkheid, dan overweegt het fonds naar eigen zeggen verdere stappen, waaronder het geheel of gedeeltelijk intrekken van de subsidie.

Witfilm benadrukt dat zijn rol in de film “zeer beperkt” is, omdat het een belang van 6 procent heeft. “De regels van het Filmfonds gelden dus voor 6 procent van de film”, schreef de directeur. Greenaway liet via zijn advocaat weten “geen inhoudelijk antwoord” op vragen te kunnen geven. “We hopen dat Lucca Mortis ooit een wereldwijd publiek bereikt. Zoals elke filmmaker willen we dat ons werk gezien wordt.”

De belangrijkste vragen zijn nu of Witfilm het fonds vóór het einde van het jaar een releasedatum geeft, of er subsidie wordt teruggevorderd en of de crewleden die nog wachten hun geld krijgen.

Bron: NOS Cultuur